Zabytki Londynu

Bank Anglii (Bank of England)
– znajduje się w centrum City w pobliżu skrzyżowania ulic King William, Queen Victoria, Lombard, Cornhill, Threadneedle i Prince’s Street. Bank Anglii istnieje od 1694 roku. Obecny budynek banku został zbudowany na przełomie XVIII i XIX wieku przez sir Johna Soane’a, a przebudowany w latach 1925–39 pod kierunkiem sir Herberta Bakera. W piwnicach tego gmachu są przechowywane brytyjskie rezerwy złota. W pobliżu znajdują się gmachy dawnej i współczesnej giełdy (Stock Exchange). Wchodząc od strony Old Broad Street, można ze specjalnej galerii obejrzeć salę główną i przeżyć chwile emocji, jeśli nasze akcje rosną lub spadają. Można też zwiedzić Bank England Museum.
Bank Anglii (Bank of England)
Threadneedle Street (wejście od Bartholomew Lane), EC2.
Wstęp: wolny.
Zwiedzanie: poniedziałek – piątek 1000 – 1700.
Muzeum przedstawia historię Banku od założenia do dnia dzisiejszego. Stacja metra: Bank
Bankside
– z dawnych czasów pochodzi katedra Southwark, obecnie istnieją jeszcze duże fragmenty gotyckiego kościoła, chociaż gmach był wielokrotnie przebudowywany. Szczególnie cenna jest kaplica NMP i ołtarz z XVI wieku.W katedrze tej kilka przedstawień dał przed laty »Teatr Stary« z Krakowa, była to legendarna inscenizacja »Dziadów« Adama Mickiewicza w reżyserii Konrada Swinarskiego. Nie dziwi przedstawienie w katedrze, tym bardziej że na wybrzeżu Tamizy w Lameth czy South Bank znajdziemy wiele obiektów służących kulturze i rozrywce.
Stacja metra: London Bridge
Blommsbury
– początki dzielnicy sięgają wcześniejszych czasów, ale bardziej znana stała się w XX wieku, kiedy zaistniała w nazwie grupy literackiej (Bloomsbury Set’). Członkami tej grupy byli między innymi Lytton Strachey i Virginia Wolfe, której postać przybliżyła nam ostatnio swą rewelacyjną rolą Nicole Kidman w »Godzinach«. Perłą Bloomsbury jest oczywiście British Museum.
Muzeum Brytyjskie (British Museum)
– instytucja istniejąca od połowy XVIII wieku. Początkowo mieściło się w Montagu Hause, ale w miarę przybywania zbiorów i powiększania księgozbioru, przybywało również nowych budynków. Większość budynków powstała na przełomie XIX i XX wieku. British Museum posiada ogromną bibliotekę, ponieważ już Jerzy II nadał przywilej, potwierdzony też na początku XX wieku przez parlament, iż wydawcy mają przekazywać jeden egzemplarz każdej publikacji bibliotece muzeum. W bibliotece tej bywało wielu słynnych ludzi. Podobno w czasach, gdy istniała PRL, mieszkańców krajów zza żelaznej kurtyny informowano, iż właśnie w tej bibliotece Marks, Engels i Lenin rozmyślali o tym, jak zburzyć brytyjski imperializm. Faktem jest, że ci trzej ideolodzy bywali tam. Zbiory muzeum są naprawdę imponujące, ekspozycje zajmują największą na świecie powierzchnię zadaszoną. Szczególnie chętnie zwiedzane są działy poświęcone starożytności. Miłośnicy kultury Egiptu faraonów, klasycznej i hellenistycznej sztuki Grecji, republikańskiego i cesarskiego Rzymu, Bliskiego i Dalekiego Wschodu, Ameryki prekolumbijskiej i innych centrów kultury, znajdą tu wspaniałą okazję, by zobaczyć z bliska dzieła starożytnych. Oczywiście zbiory dotyczą nie tylko antyku, sięgaja współczesności. Ponieważ British Museum ma tak wielką powierzchnię wystawienniczą, mnóstwo ciekawych, stałych i czasowych ekspozycji, obejrzenie całości nie jest możliwe (muzeum posiada 7 milionów eksponatów), należy więc wybrać do podziwiania to, co nas najbardziej interesuje. British Museum jest również placówką naukową, stąd w okolicy powstało wiele pensjonatów i hotelików przeznaczonych dla naukowców zbierających materiały do swoich prac. Wiele eksponatów trafiło do Wielkiej Brytanii w sposób nieformalny, na przykład tzw. marmury Elgina, czyli rzeźby z ateńskiego Partenonu, które zostały przywiezione przez lorda Elgina, ambasadora angielskiego w Turcji, do której na początku XIX wieku należała Grecja. Turcy, nawiasem mówiąc, nie cenili dzieł starożytnych Greków i budowla została częściowo zrujnowana, na skutek przypadkowego wybuchu prochu, właśnie w Partenonie przechowywanego. Do dziś nierozwiązaną i dyskusyjną sprawą jest kwestia własności takich właśnie eksponatów.
Great Russel Street, WC1.
Zwiedzanie: Main Museum, Reading Room, Joseph Hotung Great Court Gallery czynne sobota – środa 1000 – 1730, czwartek – piątek 1000 – 2030; Great Court – poniedziałek, środa oraz niedziela 900 – 1800, wtorek – sobota 900 – 2300.
Wstęp: wolny. Zwiedzanie z przewodnikiem – 5,00 – 7,00 L.
Stacja metra: Tottenham Court Road.
Chelsea
– dzielnica położona nad Tamizą, na południe od Brompton. Jest to dzielnica w dużym stopniu artystowska, zamieszkała przez twórców – malarzy, rzeźbiarzy, których pracownie dodają dzielnicy kolorytu. Nie brakuje tu też apartamentów zamieszkałych przez pisarzy. Przy Sloane Square mieści się znany teatr »Royal Court«. Mieszczą sie tu liczne eleganckie butiki, antykwariaty, księgarnie i galerie sztuki.
City
– najstarsza dzielnica Londynu, czasami nazywana »milą kwadratową«. Herbem City jest krzyż świętego Jerzego, patrona Anglii, z mieczem świętego Pawła, patrona City. Współczesna City, to miasto finansów, giełdy, ubezpieczeń, prasy i sądownictwa (»dzielnica prawników« znajduje się pomiędzy City a Westminsterem). City kieruje Lord Mayor, którego rezydencja mieści się w Mansion House. City chlubi się też 40 kościołami, głównie odbudowanymi, czy zbudowanymi po wielkim pożarze, który zniszczył większość zabudowy w 1666 roku. Większość tych kościołów zaprojektował sir C. Wren. Kościoły podłużne miały zazwyczaj nawę główną i nawy boczne, które były niezbędne w angielskich, protestanckich świątyniach. Nawa główna mogła być oddzielona od bocznych wielkimi kolumnami, jak w Christ Church przy Newgate Street, czy też dwoma rodzajami kolumn, jak w St. Mary - le - Bow. Oczywiście najbardziej znanym kościołem projektu Wrena, była katedra Świętego Pawła. Z dawniejszych świątyń pozostał kościół Świętego Bartłomieja Wielkiego, zaliczany do najstarszych w Londynie, po kaplicy w Białej Wieży Tower. Duża część City była zniszczona w czasie Bitwy o Anglię. Obecnie, w City pojawiła się również nowoczesna zabudowa. Przez jej instytucje przepływa ponad 400 mld dolarów dziennie, działa tu ponad 590 banków zagranicznych.
Stacja metro: Bank
Cutty Sark
Na nadbrzeżu Tamizy w Greenwich, w suchym doku, umieszczono jeden ze słynnych kliprów brytyjskich, czyli szybkich długodystansowych żaglowców, przewożących herbatę z Chin, trasą dookoła Afryki. Nosi on dość frywolną nazwę »Cutty Sark«, co oznacza damską, króciutką koszulkę. Żaglowiec został zwodowany w Dunbarton w Szkocji w 1869 roku. Posiada pojemność 963 BRT, powierzchnię ożaglowania 3,4 tys. m3 (34 żagle), w czasach świetności rozwijał prędkość 18 węzłów. Mimo iż w roku wodowania żaglowca otworzono Kanał Sueski, co umożliwiło zastosowanie parowców w rejsach na Daleki Wschód, jeszcze przez kilkanaście lat ten wspaniały statek pływał do Australii po wełnę. Jego eksploatacja była chwilowo tańsza niż parowców. Kliper »Cutty Sark« przyciąga miłośników pięknych kształtów kadłuba tego wspaniałego trójmasztowca.
Wstęp: dorośli – 3,95 L, dzieci – 2,95 L.
Zwiedzanie: codziennie 1000 – 1700.
Dojazd: koleją ze stacji Charing Cross, metrem z New Gate lub Cross Gate. Można również dopłynąć statkiem spacerowym.
Desing Museum – muzeum wzornictwa przemysłowego – ceramika, sprzęt gospodarstwa domowego, komputery, telewizory i setki innych wytworów przemysłu ukazujących różne style, poczynając od klasycznego, poprzez modernizm, surrealizm oraz kicz. Butler Wharf, SE1. Wstęp: dorośli – 6 L, dzieci – 4 L. Zwiedzanie: poniedziałek – czwartek i sobota – niedziela 1000 – 1745, piątek 1000 – 2100. Stacja metra: Tower Hill. Docklands – naprzeciw Greenwich, po drugiej stronie Tamizy, położona jest ta dzielnica dawnych doków, której centrum jest Canary Wharf. Mieszczą się tu liczne banki i inne instytucje, reprezentujące wielki biznes z całego świata. Występuje tu skupisko drapaczy chmur z wysokim na 244 metry budynkiem Canary Wharf na czele (niestety, nie ma tu punktu widokowego). Historię Tamizy i doków możemy poznać zwiedzając muzeum. Museum of Docklands – No 1 Warehouse, West India Quay, Hertsmere Road, E14. Metro: Canary Warf, kolejka DLR. Galeria Narodowa (National Gallery) – mieści się przy Trafalgar Square, w klasycystycznym budynku zbudowanym w 1838 r. według projektu Williama Wilkinsa. Początek kolekcji National Gallery sięga roku 1824, gdy parlament wyraził zgodę na wyasygnowanie pieniędzy na zakup kolekcji obrazów, należących do rosyjskiego kupca. W XIX wieku dokonywano, intensywnie i fachowo, zakupu cennych obrazów. Obecne galeria posiada ponad dwa tysiące obrazów, czyli mniej niż inne wielkie muzea, np. Luwr. Są to jednak dzieła naprawdę wartościowe i prezentujące wszystkie główne szkoły i najwybitniejszych mistrzów malarstwa europejskiego. Znajdziemy tu przedstawicieli malarstwa brytyjskiego (Constable, Turner, Reynolds, Gainsborough), flamandzkiego i holenderskiego (van Eyck, Brueghel, Rembrandt, Rubens, Van Gogh), francuskiego (Watteau, Delacroix, Monet, Renoir, Picasso), hiszpańskiego (Velasquez, Murillo, El Greco), a przede wszystkim włoskiego (Leonardo da Vinci, Rafael, Tycjan, Tintoretto, Veronese, Canaletto). Nazwiska twórców podano jedynie przykładowo, zbiory stale się powiększają. Trafalgar Square, WC2. Zwiedzanie: nie-dziela – wtorek, czwartek 1000 – 1800, środa 1000 – 2100. Stacja metra: Charing Cross Galeria Narodowa Portretu (National Portrait Gallery) – zawiera ekspozycje, ukazują- ce portrety ludzi zasłużonych dla Anglii, którzy wnieśli znaczący wkład w jej dzieje. Przeważają wizerunki słynnych osób poczynając od XV wieku. St. Martin’s Place, Trafalgar Square, WC2. Wstęp: wolny; wystawy czasowe – płatne. Zwiedzanie: poniedziałek – środa, sobota – niedziela 1000 – 1800, czwartek – piątek 1000 – 2100. Metro: Charing Cross. Galeria Tate (Tate Britain) – położona przy bulwarze Millbank, jedna z najsłynniejszych i najstarszych londyńskich galerii sztuki. Nazwa pochodzi od założyciela, milionera – Henry’ego Tate’a, który otworzył ją w 1897 roku. Budynek w stylu neoklasycyzmu zaprojektował Sidney R.J. Smith. Galeria posiada ponad 6 tysięcy dzieł, najwybitniejszych brytyjskich i światowych twórców. Malarstwo brytyjskie prezentowane jest chronologicznie. Szczególnie imponujące są sale poświęcone malarstwu Wiliama Turnera, poprzednika impresjonistów, którego twórczość wywarła duży wpływ na Moneta i Pisarra. Oprócz tego zobaczymy tu dzieła takich twórców jak Hogarth, Gainsborough, Stubbs, Blake, Constable oraz prerafaelistów. Prezentowanie malarstwa europejskiego zaczyna się od impresjonistów francuskich. Z nową Tate Modern łączy ją współpraca i... połączenie promowe. Tate Modern otwarto w maju 2001 roku w dawnej Elektrowni Bankside. Galeria Tate (Tate Britain) Millbank, SW1. Wstęp: wolny. Okolicznościowe ekspozycje – płatne. Czynne: codziennie 1000 – 1750. Stacja metra: Pimlico. GREENWICH I DOCKLANDS Greenwich jest jednym z najładniejszych i najchętniej odwiedzanych przez turystów miejscem w Londynie. W pałacu Placentia urodziła się i chętnie przebywała królowa Elżbieta I. Obecnie do tego miejsca przyciągają turystów inne budowle i atrakcje. Jest to założenie architektoniczne, składające się ze Szkoły Marynarki, Królewskiego Obserwatorium Astronomicznego i Narodowego Muzeum Marynarki z Queen’s House oraz przepięknego parku. Guildhall – ratusz City, położony przy King Street, na tyłach budowli Banku Anglii. Najstarsza część budynku Wielki Hall, pochodzi z początków XV wieku. Wielki Hall ma 70 metrów długości, 20 szerokości i 40 wysokości. Budynek ucierpiał w czasie wielkiego pożaru i był wówczas odbudowany przez Georga Dance’a Młodszego. Był też rekonstruowany po zniszczeniach II wojny światowej. Obecnie w Wielkim Hallu odbywają się oficjalne uroczystości, również z udziałem królowej; a więc wybór szeryfa – 24 czerwca, bankiet nowo wybranego Lorda Mayora – 9 listopada z udziałem premiera, najważniejszych osobistości angielskiego życia publicznego oraz ambasadorów. Tym ważnym wydarzeniom, »przyglądają się« posągi wielkich Anglików – Churchilla, Nelsona, Wellingtona, Williama Pitta Młodszego i innych. Na uwagę zasługuje też galeria sztuki i biblioteka, zawierająca głównie zbiory o tematyce londyńskiej. Gwardia Królewska – reprezentacyjne oddziały wojskowe, strzegące niektórych budynków publicznych i uczestniczące we wszystkich ceremoniach państwowych. Gwardziści kwaterują w koszarach Wellingtona koło pałacu królewskiego i w Chelsea. Strażnicy Tower stacjonują w twierdzy. Wieczorem, około 2130, odbywa się tzw. Ceremony of The Keys. Posterunki gwardzistów można zobaczyć przy St. James Palace i Clerence House. Gwardia konna zaciąga wartę przy Horse Guards przy Whitehall. Najwięcej turystów przyciąga codzienna zmiana warty przy pałacu Buckingham o godzinie 1130. Natomiast zmiana warty konnej odbywa się przy Whitehall codziennie o godzinie 1100, a w niedzielę o 1000. H.M.S. Belfast – przy południowym nadbrzeżu Tamizy, w pobliżu Tower Bridge, zakotwiczono krążownik Królewskiej Marynarki Wojennej H.M.S. Belfast, przypominając w ten sposób heroiczną walkę toczoną przez Royal Navy z Niemcami, w czasie II wojny światowej. Jest to lekki krążownik zbudowany w 1938 roku. Uczestniczył on w zatopieniu, w drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia 1943 roku, niemieckiego pancernika »Scharnhorst«, w czasie jego ataku na konwój płynący do Murmańska. H.M.S. Belfast Morgan’s Lane, Tooley Street. Wstęp: dorośli – 6,00 L, dzieci – bezpłatnie. Zwiedzanie: codziennie w godz. 1000 – 1700. Stacja metra: London Bridge. Hyde Park – jest to niewątpliwie najbardziej znany z parków Londynu. Razem z sąsiadującymi Kensington Gardens, zajmuje powierzchnię ponad 250 hektarów. Na terenie parku można spacerować, jeździć konno lub na rowerze, kąpać się lub wiosłować, albo po prostu leżakować czy wylegiwać się na trawie. Hyde Park jest najbardziej znany dzięki Speaker’s Corner (narożnikowi mówców) czyli miejscu, gdzie można było swobodnie przemawiać, dyskutować na dowolny temat (z wyjątkiem obrazy króla czy królowej). Przy obecnej wolności słowa, miejsce to przyciąga głównie dziwaków i przedstawicieli sekt religijnych. Wstęp, jak we wszystkich królewskich parkach od 700 do zmierzchu. Stacja metra: Marble Arch, Hyde Park Corner, Lancaster Gate. Katedra Świętego Pawła (St. Paul’s Cathedral) – świątynia powstała w latach 1675 – 1710, na miejscu gotyckiego, nie pierwszego zresztą kościoła w tym miejscu. Gotycki kościół, noszący również imię Świętego Pawła, spłonął w czasie wielkiego pożaru. Twórcą katedry św. Pawła był Christopher Wren. Obecne katedra jest dobrze widoczna, odsłonięta, dzięki temu, że po II wojnie światowej nie odbudowano zniszczonych przez niemieckie lotnictwo domów w jej otoczeniu. Ciekawe, że Wren, zaliczany do najwybitniejszych angielskich architektów, początkowo studiował medycynę i astronomię, a dopiero w wieku 30 lat zajął się architekturą. Prócz katedry zaprojektował 52 kościoły i wiele innych budowli, m.in. Chelsea Royal Hospital i zespół budowli w Greenwich. Do budowy katedry, dzieła swojego życia, Wren dobrał sobie najlepszych artystów i rzemieślników. Budowla imponuje swą wielkością, jest to widoczne szczególnie w jej wnętrzu. Budowla ustępuje wprawdzie Bazylice Świętego Piotra w Rzymie, jednakże ma 220 metrów długości i 110 szerokości. Wysokość londyńskiej kopuły to 140 metrów, a jej średnica wynosi 50 metrów. Kopuła uchodzi za jedną z najdoskonalszych na świecie, sylwetę ma spokojniejszą niż kopuły kościołów Michała Anioła (Bazylika św. Piotra w Rzymie) i Hardouin – Mansarta (kościół Inwalidów w Paryżu). Główne wejście do katedry umieszczono w zachodnim frontonie, który wieńczą dwie pełne fantazji wieże, na południowej umieszczono zegar i dzwon »Wielki Paweł« o wadze 17 ton. Dzwon ten, codziennie o 13 dzwoni przez pięć minut. Do głównego wejścia prowadzą schody, fasadę zdobią dwa rzędy kolumn korynckich, ustawionych parami na dwóch poziomach. Wieńczący kolumnadę tympanon przedstawia scenę nawrócenie św. Pawła. Wnętrze katedry św. Pawła, podobnie jak Westminsteru, wypełniają pomniki i grobowce zasłużonych Brytyjczyków. W południowej nawie znajduje się wejście na kopułę, na szczyt prowadzą 472 stopnie. Szczególne zainteresowanie budzi znajdująca się wewnątrz podstawy kopuły Galeria Szeptów (Whispering Gallery), o akustyce umożliwiającej słyszenie rozmowy, prowadzonej szeptem po przeciwnej stronie galerii. Rzadko jest to możliwe, ze względu na hałas, czyniony przez zawsze licznych zwiedzających. Z galerii można też podziwiać polichromie, będące dziełem sir Jamesa Thornhilla. Dalsza droga po mniej wygodnych schodach prowadzi do Galerii Kamiennej, znajdującej się na zewnątrz kopuły. Jest to oczywiście galeria widokowa, umożliwiająca oglądanie panoramy Londynu. Jeszcze lepszy widok Londynu można podziwiać po pokonaniu dodatkowo 100 stopni, do Złotej Galerii. Zwiedzając katedrę, za wejściem do Wieży Dzwonów, napotkamy Kaplicę Zaduszną, poświęconą pamięci marszałka Horatio H. Kitchenera – zdobywcy Sudanu i wodza naczelnego w czasie wojny burskiej. Jego biały, marmurowy pomnik znajduje się w kaplicy. Jest to zarazem kaplica poświęcona poległym podczas I wojny światowej. W północnej nawie stoją pomniki, m.in generała Gordona (poległ w Chartumie, zwalczając powstanie Mahdiego, o czym pamiętają zapewne czytelnicy »W pustyni i w puszczy« Sienkiewicza) i księcia Wellingtona. W transepcie południowym znajduje się XVIII wieczna chrzcielnica z białego marmuru. Znajdują się tam sarkofagi admirałów i pomnik Nelsona dłuta Flaxmana. Natomiast z tego samego transeptu możemy zejść do wielkiej krypty. Spoczywają tam w sarkofagach – admirał Nelson i książę Wellington. Spoczął tam również twórca katedry – Wren, nad czarną płytą jego syn wyrył, na wmurowanej tam tablicy napis – Si monumentum requiris, circumspice (Jeśli szukasz jego pomnika, rozejrzyj się dookoła). Niektórzy twierdzą, że podobny napis można by umieszczać na cmenterzu, na grobie lekarzy. Na uwagę zasługuje jeszcze ozdobna krata oddzielająca prezbiterium, wykonał ją Francuz Jean Tijou. 29 lipca 1981 roku odbył się tu ślub Diany Spancer i księcia Walii – Karola. Między pałacem Buckingham a katedrą św. Pawła tłumy podziwiały przejazd karety z młodą parą. Katedra Świętego Pawła (St. Paul’s Cathedral) St. Paul’s Churchyard EC4. Wstęp: dorośli – 6 L, dzieci – 3 L. Zwiedzanie: poniedziałek – sobota 830 – 1600. Stacja metra: St. Paul’s Knightsbidge i South Kensington – położone na południe od Hyde Park i Kensington Gardens, pełne eleganckich hoteli, domów, restauracji, sklepów – Harrods i Harvey Nichols, ambasad i wspaniałych muzeów. Jak określają to angielskie przewodniki – jest to najlepszy kod pocztowy w Londynie. Mając chwilę czasu warto tutaj skierować swoje kroki. Kopuła Millenium (Millenium Dome) – budowla wzniesiona w 2000 roku, o obwodzie 1 km i wysokości 50 metrów. Wnętrze podzielono na 12 stref tematycznych, związanych z osiągnięciami najnowszej techniki. Na położonej pośrodku arenie odbywają się przedstawienia cyrkowe. Millenium Dome, Greenwich, London SE10. Zwiedzanie: codziennie 1000 – 1800 Królewskie Obserwatorium Astronomiczne (Old Royal Observatory) – gmach projektu C. Wrena, położony na wzgórzu, w parku. W XX wieku samo obserwatorium, ze względu na zanieczyszczenie powietrza, przeniesiono do zamku Herstmonceaux w Sussex, zaznaczono jednak przebieg południka zerowego (Prime Meridian). Nastąpiło to w 1884 roku. Turyści przekraczając linię południka 0, mogą bez trudu przemieszczać się z półkuli wschodniej na zachodnią i na odwrót. Greenwich Park, SE10. Wstęp: wolny. Zwiedzanie: codziennie 1000 – 1700. Zwiedzanie obejmuje też »Cutty Sark«. Lombard Street – ulica charakterystyczna dla City, nazwa pochodzi od kupców lombardzkich, którzy w średniowieczu zajmowali się udzielaniem pożyczek pod zastaw. Później, w XVII w. zamieszkiwali tam głównie złotnicy, którzy przejęli tradycję udzielania pod zastaw pożyczek, ale również płacili procent od zdeponowanego u nich depozytu. Mieściła się tu słynna kawiarnia E. LLoyda, z którą wiąże się początki słynnego do dzisiaj towarzystwa ubezpieczeniowego. Londyńskie Muzeum Transportu – zawiera ciekawe ekspozycje, ukazujące zmiany systemu komunikacyjnego Londynu. Można podziwiać zarówno prawdziwe eksponaty, jak i symulacje komputerowe ukazujące sposób funkcjonowania systemu. Londyńskie Muzeum Transportu Covent Garden, WC2. Wstęp: dorośli – 5,95 L, dzieci – wstęp wolny. Zwiedzanie: sobota – czwartek 1000 – 1800, piątek 1200 – 1800. Stacja metra: Covent Garden. Londyńskie Oko (British Airways London Eye) – atrakcja powstała w ostatnich czasach. Jest to konstrukcja umożliwiająca obejrzenie rozległej panoramy Londynu, dzięki »podróży« w kapsule wędrującej w ogromnym kole w ciągu 30 minut. Jubilee Gardens, South Bank. Wstęp: dorośli – 11,00 L, dzieci – 5,50 L. Stacja metra: Waterloo Mansion House – rezydencja Lorda Mayora, zbudowana przez Georga Dance’a Starszego w latach 1739–53. Prowadzi do niej portyk w stylu korynckim. Budowla reprezentuje ulubiony styl Anglików – palladiański. Największą z sal jest Hall Egipski. Mansion House znajduje się naprzeciw Banku Anglii. Mansion House Stacja metra: Bank Marylebone – dzielnica położona na północ od Oxford Street. Cechą charakterystyczną tej dzielnicy jest duża ilość budowli zaprojektowanych na przełomie XVIII i XIX wieku przez braci Adamów i Johna Nasha. Architekci ci brali udział w przebudowie tego rejonu miasta. Bracia Adamsowie zaprojektowali m.in. Chandos Street i Portland Place, przy tym ostatnim, w stylowym budynku mieści się od 1920 roku Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej (47 Portland Place, London W1N 4JH). J.Nash umieścił na Portland Place kolumny, na pamiątkę zakończenia prac, które doprowadziły do połączenia St. James Park z Regents Park. W pobliżu placu znajduje się projektowany przez Nasha kościół Zaduszny (All Souls), pod którego półkolistą kolumnadą znajduje się popiersie architekta. Przy Marylebone Road, NW1. mieści się słynna Galeria Madame Tussaud's (Madame Tussaud’s And London Planetarium), której zaczątkiem były woskowe głowy ściętych na gilotynie arystokratów z czasów rewolucji francuskiej. Ekspozycja w galerii jest zmieniana, obok dawnych słynnych postaci, pojawiają się nowe – politycy, gwiazdy popkultury, mordercy... Zwiedzanie: poniedziałek – piątek 930 – 1730, a w wekend 900 – 1800. Wstęp: łączny bilet do galerii i planetarium – dorośli – 14,99 L, dzieci – 10 L. Stacja metra: Baker Street Muzeum Londynu (Museum of London) – ukazuje historię Londynu od prehistorii (500 tys. lat temu) do współczesności. Ciekawe wystawy czasowe. Muzeum Londynu (Museum of London) London Wall, EC2. Zwiedzanie: poniedziałek – sobota 1000 – 1750, niedziela 1200 – 1750. Wstęp: wolny. Muzeum Wojny Imperium Brytyjskiego (Imperial War Museum) – Powstało ono w 1937 roku, a po zniszczeniach w czasie II wojny światowej, po raz drugi zostało otwarte dopiero w 1966 roku przez królową Elżbietę II. Można tu podziwiać doskonale odtworzone okopy I wojny światowej, pierwsze czołgi brytyjskie z tego okresu, londyńską ulicę zniszczoną przez hitlerowskie bombardowania w czasie bitwy o Anglię. Miłośnicy militariów znajdą tu doskonale zakonserwowane samoloty, czołgi, samochody (wśród nich słynne »Spitfire’y«) i działa. Muzeum posiada bogatą kolekcję filmów i fotografii. W 2002 roku odbyła się tu uroczysta premiera, nagrodzonego Oskarami, filmu Romana Polańskiego »Pianista«. Lambeth Road, SE1. Wstęp: wolny; wystawy czasowe płatne np. 7,00 L. Zwiedzanie: codziennie 1000 – 1800. Monument (The Monument) – pomnik upamiętnia wielki pożar z 1666 roku, który wybuchł w pobliżu, na Pudding Street. Ma on kształt ogromnej rzymsko-doryckiej kolumny z wapienia portlandzkiego, został zaprojektowany przez sir C. Wrena i wzniesiony w latach 1671–77. Monument ma ponad 60 metrów wysokości, a na jego szczyt prowadzą spiralne schody. Cokół ozdobiony jest płaskorzeźbami przez Cibbera. Monument (The Monument) Monument Street, EC3. Wspinanie się na pomnik: codziennie w godz. 1000 – 1700. Wstęp: 1,50 L, dzieci – 0,50 L. Mayfair – dzielnica położona pomiędzy Regent Street a Hyde Park oraz Oxford Street na północy i Piccadilly od południa. Uważana jest za najelegantszą i najmodniejszą dzielnicę w centrum Londynu. Zabudowana georgiańskimi budowlami, otoczona zielenią pobliskich – Hyde Park i Green Park, pełna sklepów dostępnych nie na każdą kieszeń, jest niezwykle prestiżowym miejscem zamieszkania. Modern Tate – galeria związana z Tate Britain, poświęcona sztuce wspólczesnej, często kontrowersyjnej. Mieści się w dawnej elektrowni Bankside Power Station. Galeria jest symbolem Londynu XXI wieku. Specjalizuje się w prezentacji dzieł sztuki XX wieku, pokazując prace takich twórców jak Piccasso, Matisse, Mondrian, Dali, Bacon, Pollock, Rothko i Warhol. Oczywiście wystawia się również dzieła nowych, wybitnych twórców. Bankside, SE1. Wstęp: wolny. Wystawy czasowe – płatne Zwiedzanie: niedziela – czwartek 1015 – 1800, piątek – sobota 1015 – 2200. Stacja metra: Southwark Muzeum Nauki (Science Museum) – znajduje się w wiktoriańskim zespole muzealno-naukowym. Zostało założone w 1856 roku. W zbiorach muzeum znajdują się różne maszyny i urządzenia, ukazujące rozwój nauki i osiągnięcia techniki. Zobaczymy tam najstarszą lokomotywę świata (R. Stephensona), replikę samolotu braci Wright, ale również wytwory najnowszej techniki. Niektóre ekspozycje przeznaczone są specjalnie dla dzieci i mają charakter interaktywny. Exhibition Road, SW 7. Wstęp: wolny; niektóre wystawy płatne. Zwiedzanie: codziennie 1000 – 1800, Stacja metra: South Kensington Muzeum Przyrodnicze (Natural History Museum) – ekspozycje pokazują ewolucję życia na ziemi, kopalne szczątki fauny – szczególne wrażenie robi Galeria Dinozaurów, zawierająca szkielety i rekonstrukcje tych gadów, całkiem jak z filmu Spielberga. Imponujące są zbiory motyli (250 tys. sztuk), ptaków i ich jaj. Cromwell Road, SW7. Wstęp: wolny; niektóre wystawy czasowe – płatne. Zwiedzanie: poniedziałek – sobota 1000 – 1750, niedziela 1100 – 1745. Stacja metra: South Kensington. Muzeum Wiktorii i Alberta (Victoria&Albert Museum) – powstało jako Muzeum Zdobnictwa. Obecny, ogromny gmach dla Muzeum Sztuk Pięknych i Stosowanych Wiktorii i Alberta, zaprojektował Aston Webb. Muzeum podzielono na dwie części, jedna to kolekcje największych osiągnięć w dziedzinie sztuki z uwzględnieniem stylów, okresów i krajów powstania; druga prezentuje oddzielne rodzaje sztuki z uwzględnieniem tworzywa, z którego dzieło powstało. Cromwell Road, SW 7. Wstęp: wolny. Zwiedzanie: poniedziałek – wtorek, czwartek – niedziela 1000 – 1745, środa 1000 – 2130. Stacja metra: South Kensington. Narodowe Muzeum Morskie (National Maritime Museum) – prezentuje historię floty brytyjskiej, która przez parę wieków panowała na morzach. Znajdują się tam modele statków i okrętów z różnych okresów. Specjalna galeria poświęcona jest admirałowi Horatio Nelsonowi. To w sąsiednim budynku Szkoły Marynarki uroczyście wystawiono jego zwłoki, zanim pochowano go w katedrze św. Pawła. Muzeum mieści też zbiory map, instrumentów nawigacyjnych i galerię malarstwa marynistycznego. Romney Road, Greenwich, SE10. Wstęp: wolny. Zwiedzanie: codziennie 1000 – 1700. Notting Hill – dzielnica zamieszkała głównie przez imigrantów z Indii Zachodnich, w latach 60. była miejscem zamieszek na tle rasowym. Obecnie słynie z największego na świecie karnawału czy też festiwalu, na którym nic już nie jest w stanie nas zadziwić. Notting Hill Carnival odbywa się w sierpniu i przyciąga uczestników z całego świata. Trwa uliczny festiwal tańca, muzyki, parada kostiumów. Znajdziemy tu też wiele trendy butików, barów i restauracji, szczególnie w pobliżu Portobello Market. Oxford Street – »kobieca mila«, choć nie tylko kobiety mogą kupić tu niemal wszystko, co modne. Ulica biegnie od Marble Arch (Łuku Marmurowego) na zachodzie, od strony narożnika mówców w Hyde Park do Tottenham Court Road. Mieszczą się tu liczne domy towarowe z ogromnym Selfridges na czele. Sklepy, butiki oferują odzież, kosmetyki, płyty, sprzęt muzyczny, biżuterię itp. Znajdują się tu liczne stacje metra, największa mniej więcej w połowie długości ulicy – Oxford Circus. Pałac Buckingham – od czasów królowej Wiktorii, pałac ten jest oficjalną siedzibą królewską. Leży między parkami – St. James, Green i ogrodami pałacu. Przed pałacem stoi pomnik królowej Wiktorii, wyrzeźbiony przez sir Thomasa Brocka. Sam pałac został zbudowany w 1703 r. dla księcia Buckingham, następnie odkupił go dwór, a przebudował John Nash na życzenie Jerzego IV. Obecna fasada pochodzi z roku 1913 i jest dziełem Astona Webba. Wnętrze pałacu, bogato zdobione, jest niedostępne dla turystów, zwiedzać można jedynie Galerię Królowej (Queens Gallery), w której prezentowane są nieliczne dzieła sztuki z ogromnych, zaliczanych do najbogatszych na świecie, zbiorów królowej Elżbiety II. Wstęp: dorośli – 6,50 L, dzieci – 3,00 L. Zwiedzanie: codziennie od 1000 do 1730. W ogrodzie, na trawnikach odbywają się słynne przyjęcia u królowej (Royal Garden Parties), na których podobno zawsze pada. Stacja metra: Victoria. Pałac Kensington (Kensington Palace State Apartments) – przytulny i wytworny pałac był ostatnim domem księżnej Walii Diany i miejscem urodzenia królowej Wiktorii. Kensington Gardens, WS. Wstęp: dorośli – 10,50 L, dzieci – 7,00 L. Zwiedzanie: codziennie 1000 – 1700. Stacja metra: High Street Kensington. Piccadilly Circus – niegdyś nazywano go »pępkiem świata«, krzyżują się tu bowiem różne linie metra. Plac ma nieregularny kształt, z wysepką pośrodku, na której stoi posąg Erosa. Pod tym posągiem chętnie fotografują się zakochani. Naprawdę nie jest to antyczny bożek, ale Anioł Chrześcijańskiego Miłosierdzia, upamiętniający lorda Shaftesbury, głoszącego Ewangelię reformatora społecznego, walczącego z zatrudnianiem dzieci. Obecnie z Piccadilly odchodzi 7 ulic, mieszczą się tu liczne sklepiki z pamiątkami, płytami i Trocadero, czyli centrum gier wirtualnych. W pobliżu mieści się Królewska Akademia Sztuk Pięknych, w której również odbywają się interesujące wystawy plastyczne, hotel Ritz i Piccadilly, a przy Shaftesbury Avenue, wychodzącej z Piccadilly Circus, znajdują się się liczne teatry. Akademia Sztuk Pięknych (Royal Academy of Arts) Burlindton House, Piccadilly, W1. Wstęp: 8 –10 L. Zwiedzanie: sobota – czwartek 1000 – 1800, piątek 1000 – 2200. Wystawy często zmieniane, intere-sujące. Stacja metra: Green Park/Piccadilly. Queen’s House (Dom Królowej) – zaprojektowany pierwotnie przez Indigo Jonesa dla królowej Anny, żony Jakuba I. Początkowo była to budowla niezwykła, nie stanowiła bowiem jednej bryły. Składała sie z dwóch budynków, połączonych ze sobą mostem (w miejsce obecnej środkowej sali pierwszego piętra). Była to unikalna, zadziwiająca kompozycja przestrzenna, w której położono największy nacisk na jej otwartość. Indigo Jones zapoczątkował styl zwany palladiańskim (od włoskiego architekta Palladio, którego traktat opatrzony notatkami Jonesa zachował się do dziś). Elewacje Queen’s House są pełne prostoty, ornamenty bardzo delikatne. Natomiast we wnętrzach zastosowano ornamenty w formie wieńców, girland kwiatowych i owocowych, unikając jednak szaleństwa form charakterystycznego dla baroku. Uderza tu odmienność od panującego wcześniej stylu tudorowskiego, gmachów wznoszonych z czerwonej cegły. Wstęp: wolny. Zwiedzanie: w dni powszednie 1100 – 1800, soboty i niedziele 1000 – 1700. Royal Albert Hall – wielka sala widowiskowa, wybudowana w latach 1861– 71, gmach wybudowano z czerwonej cegły, natomiast wieńcząca go kopuła to konstrukcja z żelaza i szkła. Mieści 8 tysięcy widzów. Stacja metra: High Street Kensington. Sherlock Holmes Museum ekspozycja poświęcona jest oczywiście słynnemu detektywowi, bohaterowi książek Artura Conan Doyle’a. Wigmore Street, równoległa do Oxford Street, to również ulica handlowa, jak ta pierwsza, ale bardziej nobliwa, mieszczą się przy niej liczne antykwariaty i słynna firma herbaciarska Twining. Przy Manchester Square znajduje się znana Kolekcja Wallace’a. Zgromadzone tu prywatne zbiory rodziny Hertfordów zostały ofiarowane narodowi w 1900 roku. Możemy tu obejrzeć zbiory malarstwa, mebli, porcelany i biżuterii francuskiej z XVIII wieku. Ciekawe są również militaria oraz polonika, związane głównie z osobą Marii Leszczyńskiej, żony Ludwika XV oraz jej ojcem Stanisławem Leszczyńskim, dwukrotnie wybranym królem Polski, obalonym i następnie wspaniale zarządzającym Lotaryngią. Hertford House. Manchester Square. W1. Wstep: wolny. Zwiedzanie: poniedziałek – sobota 1000 – 1700, niedziela 1200 – 1700. Stacja metra: Bond Street. Soho – na północ od Piccadilly Circus, pomiędzy ulicami Charing Cross na wschodzie, Oxford na północy i Regenta na zachodzie. Jest to najpopularniejsza dzielnica rozrywki, mieszczą się tu liczne puby, kluby nocne, restauracje – reprezentujące różne kuchnie świata i najróżniejsze kategorie cenowe. Można tu zrobić zakupy niezbędne, aby olśnić gości przyjęciem w stylu egzotycznym. Kwitnie tu też rozrywka erotyczna, sex shopy, lokale ze striptizem. Soho przyciąga turystów możliwością szalonej rozrywki i pewną egzotyką. Stałymi bywalcami są też pracownicy mediów. W pobliżu znajduje się Chinatown, sercem tej dzielnicy jest Gerrard Street. Turyści szukający egzotyki chętnie zaglądają do licznych tu restauracji, barów i sklepów. South Bank – centrum kultury w tej dzielnicy skupia kilka ważnych obiektów. Powstały one po uporządkowaniu terenu na Festiwal Brytanii w 1951 roku. Trzeba tu wymienić Royal Festival Hall, zbudowany w 1951 roku na podstawie projektu R. Matthewa i J.L. Martina. Znajdują się tu sale koncertowe, z których największa mieści 3000 widzów i posiada wspaniałą akustykę. Obok wznosi się Queen Elizabeth Hall, gdzie odbywają się koncerty muzyki kameralnej. Następnie National Film Theatre, znany z przeglądów filmów artystycznych. Najbardziej przykuwa uwagę wspaniały, zaprojektowany przez Denisa Lasduna, nowoczesny, wielopłaszczyznowy budynek Teatru Narodowego (National Theatre). Występowali tu i występują wybitni aktorzy, od sir Laurence’a Oliviera zaczynając. W pobliżu mieści się jeszcze Galeria Hayward. South Bank Centre, SE1. Zwiedzanie: czwartek – poniedziałek 1000 – 1800, wtorek – środa 1000 – 2000. Metro: Waterloo. Po drugiej stronie wiaduktu kolejowego znajduje się biurowiec Shella, w którym można wjechać windą na taras i podziwiać panoramę Westminsteru. Za dworcem Waterloo znajduje się teatr »Old Vic«. St. James Palace (Pałac Świętego Jakuba) – budynek zbudowany w stylu tudorowskim z ciemnej cegły. Powstał w czasach Henryka VIII, prawdopodobnie według szkiców znanego malarza – portrecisty Holbeina. W latach 1698–1861 był rezydencją monarchów angielskich, stąd używana do dzisiaj formuła akredytacji dyplomatów »przy dworze Świętego Jakuba«. W kaplicy można podziwiać plafon, przypisywany Holbeinowi. Salony reprezentacyjne pałacu były projektowane przez Wrena. Po przeciwnej stronie Marlborough Road, mieści się zaprojektowany przez Wrena Marlborough House, niegdyś siedziba księcia Walii, obecnie Centrum Commonwealthu. Obok – klasycystyczna Kaplica Królowej, zaprojektowana przez znakomitego architekta – Indigo Jonesa. St. James Park – park utworzony na terenach skonfiskowanych opatowi Westminsteru przez Henryka VIII. Podmokłe tereny zostały osuszone, uporządkowane i założono tu ptaszarnię. Do dzisiaj jest to enklawa barwnego ptactwa wodnego, można tu zobaczyć nawet pelikany. Północnym skrajem parku biegnie aleja The Mall, poświęcona królowej Wiktorii, prowadzi ona od Trafalgar Square do Buckingham Palace. Jest to jedna z najbardziej reprezentacyjnych ulic Londynu. Codziennym widokiem jest tu przejazd środkiem ulicy oddziałów kawalerii, udających się na wartę przed Koszarami Gwardii Konnej. Stacja metra: St. James Park. Strand Rejon ten stanowi odwieczne połączenie City i Westminsteru, na zachodzie sięga do Charing Cross, na wschodzie – Strand przechodzi w Fleet Street kierując się do City, od St. Clement Danes. Kościół św. Klemensa od Duńczyków, pierwotnie był miejscem spoczynku Harolda I i jego współtowarzyszy, został jednak całkowicie zrujnowany w czasie II wojny światowej. Odbudowano go według planów Wrena z 1680 roku, gdy architekt ten projektował odbudowę City po wielkim pożarze z 1666 roku. Frontowa wieża kościoła jest dziełem Jamesa Gibbsa. Jest to główny kościół RAF, przechowywany jest tam w księdze honorowej spis wszystkich lotników w służbie RAF, poległych w czasie wojny. Odnotowano tam aż 2000 nazwisk polskich lotników. Naprzeciwko St. Clemen’s stoi pomnik wybitnego polityka doby wiktoriańskiej – Gladstone’a. Strand jest ulicą eleganckich sklepów, hoteli, teatrów. Od Strandu do Victoria Embankment i mostu Waterloo, prowadzi Lancaster Place, jego wschodnią stronę zajmuje Somerset House. Początki tego pałacu sięgają 1547 roku, kiedy to budowę rozpoczęto na rozkaz księcia Somerset, regenta w czasach małoletności Edwarda VI, prace przerwano po ścięciu księcia. Przez pewien czas mieszkała tu królowa Elżbieta I. Obecny klasycystyczny wygląd Somerset House zawdzięcza sir Williamowi Chambersowi, który dokonał przebudowy w 1786 roku. Wewnątrz wystawa malarstwa i sztuki użytkowej. Na zewnątrz wspaniałe, sterowane komputerowo, podświetlone fontanny, których pokaz odbywa się co pół godziny. Strand, WC2. Wstęp: wolny. Zwiedzanie: Seamen’s Hall i South Building – codziennie 1000 – 1800, dziedzińca 800 – 2300, tarasów 800 – 1800. W Somerset House mieści się Gilbert Collection. Kolekcję tę stworzył sir Arthur Gilbert w Los Angeles. Jednak w 1996 roku ofiarował ją narodowi angielskiemu. Kolekcja ta zawiera wspaniałe dzieła sztuki, wyroby ze złota i srebra, miniatury z emalii. Wstęp: dorośli – 5 L, dzieci – wstęp wolny. Zwiedzanie: codziennie 1000 – 1800. Stacja metra: Embankment, Charing Cross. W XIX wieku wschodnie skrzydło Somerset House zaprojektował sir Robert Smirke, mieści się tam King’s College – Uniwersytetu Londyńskiego, a zachodnie skrzydło, projektu sir Jamesa Pannethorna, obecnie mieści urząd skarbowy i archiwum. W tym ostatnim można, za pewną opłatą, otrzymać kopie aktów urodzin, małżeństw i zgonów sporządzonych w Anglii i Walii po 1858 roku. Po przeciwnej stronie Lancester Place, przy hotelu »Savoy«, mieści się przepiękna Kaplica Królowej (Queen’s Chapel) – jest to pozostałość po szpitalu z czasów Henryka VII, odrestaurowana przez królową Wiktorię, jako kaplica Orderu Wiktorii. Nawiasem mówiąc, w hotelu »Savoy« po raz pierwszy zainstalowano łazienki przy każdym pokoju. W pobliżu Somerset House, na środku Strandu, wznosi się kościół St. Mary - le Strand. Jest to budowla projektu Gibbsa, z 1714 roku, ze spiczastą wieżą i jońskim portykiem. Na północ od St. Mary, na skrzyżowaniu z Aldwych, znajdują się budynki Bush House, wzniesione w latach 20. i 30. XX wieku przez nowojorską firmę. Mieści się tam siedziba programów zagranicznych BBC (BBC World Service). W głębi Strand, niemal na styku z Fleet Street, mieści się neogotycki gmach Sądów Królewskich (Royal Courts of Justice – w skrócie Law Court). Po przeciwnej stronie, aż do Tamizy, znajduje się Temple (nazwa od rycerskiego zakonu Templariuszy, który tu miał swoją siedzibę). Obecnie mieszczą się tam siedziby korporacji prawniczych. Centrum Strand jest otoczone łukiem przez Aldwych. Łuk ten w środku przecina Kingsway. Mieści się tam Aldwych Theatre – Kompanii Szekspirowskiej. W pobliżu znajduje się Strand Theatre, Drury Lane i Covent Garden – Opera Królewska. Nazwa Covent Garden pochodzi od dawnego ogrodu klasztornego Westminsteru. Nazwę tę nosi zarówno stara dzielnica zaprojektowana przez Indigo Jonesa, jak i opera królewska. Przez pewien czas mieściło się tu największe targowisko warzyw, owoców i kwiatów. Atmosferę tego miejsca i czasów przedstawił w »Pigmalionie« G.B. Shaw, ukazując postać kwiaciarki, posługującej się dialektem – cocney, którą dżentelmen Higgins uczy literackiej angielszczyzny i dobrych manier. Okolica ta jest miejscem rozrywki, spotkań artystów i zwykłych przechodniów. Natomiast Opera Królewska Covent Garden, mieści się przy Bow Street. Pierwotnie mieszczący się tu w XVIII wieku teatr spalił się, nawet dwukrotnie i w połowie XIX wieku został odbudowany w obecnym kształcie przez E.M. Barry’ego, chlubi się wspaniałą koryncką kolumnadą. Widownia mieści ponad 2000 miejsc. Obecność na scenie Covent Garden to zaszczyt dla artysty, obecność na widowni to raczej kosztowna przyjemność dla widza. Drury Lane, jako pierwszy teatr na świecie uzyskał opiekę królewską (1663 – Karol II Stuart), co w czasach, gdy komediantów nie wolno było chować w poświęconej ziemi, było prawdziwym ewenementem. Obecny teatr mieści się w tym samym miejscu, ale budynek był przebudowywany cztery razy, ostatnio w 1812 r. Szkoła Marynarki (Old Royal Navy College) – Początkowo Wilhelm III postanowił ufundować tu schronisko i szpital dla marynarzy – weteranów, pod nazwą Royal Greenwich Hospital. Budowla powstała według projektu Wrena, Hawksmoora i Vanbrugha. Sufit głównej sali szkoły (Painted Hall) pokrywają cenne malowidła, wykonane przez sir Jamesa Thornhilla i jego uczniów w latach 1707–27. Malowidło to uchodzi za najpiękniejsze, po plafonie Michała Anioła w Kaplicy Sykstyńskiej. W 1873 roku schronisko zostało przekształcone w wyższą szkołę oficerską marynarki wojennej. Wstęp: wolny. Zwiedzanie: 800 – 1700. Teatr Globe – w 1997 roku nad Tamizą, w pobliżu pierwotnej lokalizacji, otwarto replikę teatru »Globe«, która odtwarza drewnianą, okrągłą widownię i po raz pierwszy w Londynie, od czasu wielkiego pożaru, kryta jest strzechą. Wewnątrz znajduje się wystawa pamiątek po Szekspirze. Shakespeare’s Globe Exhibition New Globe Walk, Bankside. Wstęp: dorośli – 8,00 L, dzieci – 5,50 L. Stacja metra: Soutwark The Mall – aleja prowadząca do pałacu Buckingham, na jej początku wznosi się Łuk Admiralicji, zaprojektowany przez sir Astona Webba w 1910 roku, przed pałacem dopełnieniem całości jest pomnik królowej Wiktorii. W niedziele aleja jest zamknięta dla ruchu kołowego. Pall Mall – ulica biegnąca od pomnika Jerzego III do pałacu św. Jakuba (St. James Palace), prawie równoległa do The Mall. Mieszczą się tu lub mieściły eleganckie, charakterystyczne dla dawnej Anglii kluby, m.in. »The Reform«, o którym pamiętają czytelnicy powieści J. Verne’a »W 80 dni dookoła świata«. W tej okolicy spotykamy wiele budowli projektowanych przez Johna Nasha – gmach dawnego United Service Club, klubu założonego z inicjatywy księcia Wellingtona. Przy sąsiedniej Haymarket – w kierunku Piccadilly, znajduje się »Her Majesty Theatre« z barokową, miedzianą kopułą, a naprzeciwko »Haymarket Theater«, drugi z najstarszych teatrów Londynu (powstał w 1720 roku), budynek projektu Nasha z 1820 roku cechuje niezwykła harmonia. Tower Bridge – słynny most zwodzony, zbudowany w 1894 r. przez inżyniera J.W. Barry’ego i architekta H. Jonesa. Podniesienie mostu poprzedza odgłos dzwonu. Ważące po tysiąc ton przęsła, podnoszone są w ciągu 90 sekund. Architektonicznie most nawiązuje do położonej w sąsiedztwie twierdzy Tower. Z wież rozpościera się widok na tę twierdzę oraz na zacumowany przy południowym brzegu Tamizy pancernik H.M.S. »Belfast«. Tower Bridge Wstęp: dorośli – 4,50 L, dzieci – 3,00 L. Zwiedzanie: codziennie 930 – 1800; Metro: Tower Hill. Trafalgar Square (Plac Trafalgarski) – to na pewno jedno z najbardziej znanych miejsc w Londynie. Został zaprojektowany przez sir Charlesa Barry’ego, wytyczony i zabudowany w latach 1829–41. Powstał w celu uczczenia zwycięstwa floty angielskiej w bitwie morskiej pod Trafalgarem, w 1805 r., nad flotą francusko-hiszpańską. Wraz z najbliższym otoczeniem jest mekką turystów i centrum komunikacji. Na środku stoi Kolumna Nelsona, zaprojektowana przez Williama Railtona, z posągiem Nelsona, dłuta E. H. Baily’ego. Kolumna koryncka, wykonana z granitu, ma ponad 56 metrów wysokości, a posąg prawie 6 metrów. Kolumna wzorowana jest na kolumnie w rzymskiej świątyni Marsa. U podstawy kolumny umieszczono brązowe płaskorzeźby, odlane ze zdobycznych dział francuskich. Przedstawiają one zwycięstwa Nelsona pod Trafalgarem, Kopenhagą, St. Vincent i Aboukirem. Obok kolumny spoczywają cztery spiżowe lwy, które latem są zwilżane przez położone w pobliżu fontanny. Lwy są projektu sir Edwina Landseera, a fontanny – sir E. Lutyensa. Na południe od kolumny Nelsona znajduje się pomnik Karola I, postawiony w miejscu, gdzie stracono w okresie Restauracji osoby, które podpisały nakaz ścięcia króla. Rzeźba wskazuje też miejsce, w którym w XIII wieku stał Charing Cross, względem którego mierzono odległość od stolicy. Trafalgar Square, w weekendy, jest często miejscem demonstracji, ostatnio, przeciwko wojnie w Iraku. Również tu ustawia się w okresie świąt Bożego Narodzenia wielką choinkę, pod którą odbywa się konkurs kolęd. Z trzech stron placu i w jego okolicy mieszczą się gmachy związane z tradycją imperialną; Dom Kanady, Dom Malajów, Afryki Południowej, Hongkongu, Nowej Zelandii, Rodezji. Natomiast od północy mieści się Galeria Narodowa. Na obrzeżach placu znajduje się Łuk Admiralicji (Admiralty Arch), projektu sir Astona Webba z 1910 roku, od tego miejsca zaczyna się The Mall. Po przeciwnej stronie wznosi się kościół St. Martin - in - the - Fields (Świętego Marcina od Pól), zbudowany w 1726 roku według projektu Jamesa Gibbsa. Jest to jedno z najlepszych dzieł tego architekta. W kościele odbywają się koncerty muzyki organowej. Trafalgar Square, WC2. Zwiedzanie: poniedziałek – sobota 800 – 1830, niedziela 800 – 1900. Stacja Metra: Charing Cross. Twierdza Tower (Tower of London) – początki twierdzy są związane z podbojem Anglii przez Wilhelma Zdobywcę. Chcąc być pewnym swojego panowania w mieście, Wilhelm rozkazał budowę twierdzy. Najstarszą częścią twierdzy jest Biała Wieża (White Tower) pochodząca z XI wieku, zbudowana z ciosów wapienia przywożonych aż z Normandii. Grubość jej murów przekracza 5 metrów. Wygląd wieży został częściowo zmodyfikowany przez Wrena, który między innymi zmienił wygląd okien, a dodał małe kopuły na czterech rogach budowli.Nie straciło swego surowego piękna wnętrze wieży, a szczególnie mieszcząca się na pierwszym piętrze, kaplica Świętego Jana Ewangelisty, najstarsza, zachowana w całości, śwątynia Londynu. Na piętrze, gdzie niegdyś zbierała się rada królewska, obecnie można podziwiać starą broń i cenne zbroje, co ciekawe nie tylko zbroje królewskie, np. Henryka VIII, ale również zbroje końskie. Tower było jedną z królewskich rezydencji, pełniło też rolę więzienia i miejsca straceń. Niegdyś do Tower skazanych przywożono łodziami, a następnie przeprowadzano przez Bramę Zdrajców (Traitors Gate). Od tej bramy prowadzono ich do Krwawej Wieży (Bloody Tower), której ponura sława wynikała z losów przebywających tam więźniów stanu, takich jak Edward V i jego brat, uduszeni w 1438 roku oraz szeregu mniej znanych osób, jak T. Owerbury – otruty, H. Percy – zasztyletowany. W. Raleigh, słynny żeglarz z czasów Elżbiety I, inicjator kolonizacji w Ameryce Południowej, popadł w niełaskę za Jakuba I i spędził tu 13 lat pisząc »Historię Świata«, po czym został ścięty. W środku twierdzy, pomiędzy White Tower a Beauchamp Tower znajdowało się miejsce, gdzie stał szafot, na którym ścięto żony Henryka VIII – Annę Boleyn i Katarzynę Howard, królową Szkocji – Marię Stuart i wiele innych osób. Więźniem stanu, przetrzymywanym w Bell Tower była Elżbieta I, za panowania siostry – Marii Tudor. Twierdza otoczona jest dwoma pasami murów, w których znajduje się 17 wież i 2 bastiony. Obecnie główne wejście do Tower prowadzi od strony zachodniej, nieopodal miejsca gdzie niegdyś mieścił się królewski zwierzyniec. Uwagę zwiedzających, szczególnie kobiet przyciąga królewski skarbiec (Crown Jewels) z regaliami. Większość z nich pochodzi z czasów po koronacji Jakuba II, gdyż wcześniejsze insygnia zostały zniszczone w czasach Cromwella. W koronie imperialnej królowej Wiktorii można podziwiać słynny rubin, ofiarowany w XIV wieku Czarnemu Księciu przez Pedra Kastylijskiego, oraz jeden ze słynnych diamentów zwanych »Gwiazdami Afryki« (317 karatów). Największą z »Gwiazd Afryki« (530 karatów), umieszczono w berle koronacyjnym, jest to największy oszlifowany diament na świecie. W koronie niedawno zmarłej królowej – matki, znajduje się słynny brylant »Koh – i – Noor«. W skarbcu znajdują się korony używane przez Wiktorię, Jerzego V i Jerzego VI oraz berła, pierścienie, jabłka królewskie i inne precjoza.
W Tower hodowane są kruki, te ponure ptaszyska wyjątkowo tam pasują. Ale według legendy, twierdza istnieć będzie tak długo, jak długo kruki w niej pozostaną. Twierdza Tower (Tower of London) Wstęp: dorośli – 13,50 L, dzieci – 9 L. Zwiedzanie: wtorek – sobota 900 – 1700, niedziela – poniedziałek 1000 – 1700. Metro: Tower Hill. Uniwersytet Londyński – główne, nowoczesne budynki powstałej w pierwszej połowie XIX wieku uczelni, położone są na północ od British Museum. Budowę tych gmachów rozpoczęto w 1933 roku od Domu Senatu, mieszczą się tam sale egzaminacyjne, Hall Ceremonialny, pomieszczenia administracyjne i Biblioteka Uniwersytecka. WESTMINSTER Downing Street – zamknięta dla ruchu ulica, przy której szczególne zainteresowanie turystów wzbudza numer 10. Ta georgiańska kamieniczka, z ciemnobrązowej cegły, jest od XVIII wieku rezydencją premierów Wielkiej Brytanii. Podobno obecny premier Tony Blair, ze względu na dość liczną rodzinę, miał zająć też jeden z sąsiednich budynków. Na przeciwległej stronie ulicy znajduje się zespół budynków ministerialnych, w tym gmach Home Office (Ministerstwo Spraw Wewnętrznych), instytucji znanej chociażby z nazwy, każdemu pracującemu w Anglii Polakowi. To urzędnicy Home Office mają prawo odmówić przedłużenia wizy lub jej nie przyznać, a nawet podjąć decyzję o deportacji. Katedra Westminster (Westminster Cathedral) – świątynia rzymsko-katolicka, zaprojektowana przez Johna F. Bentleya w stylu bizantyjsko- romańskim, budowę ukończono w 1904 roku. Boczne kaplice zdobione są setką odmian marmuru z całego świata. Na uwagę zasługuje wieża, wysoka na prawie 87 metrów, na której wierzchołek można wjechać windą i podziwiać panoramę Londynu. Katedra Westminster Victoria Street, SW1. Wjazd na wieżę: wtorek – sobota w godz. 930 – 1700 Wstęp: dorośli – 2 L, dzieci – 1 L. Opactwo Westminsterskie (Westminster Abbey) – oficjalnie kolegiata Świętego Piotra w Westminsterze. Pierwszą świątynię chrześcijańską mieli założyć na tym miejscu benedyktyni przybyli z Monte Cassino. Kościół, którego nieliczne fragmenty zachowały się do naszych czasów, miał być konsekrowany krótko przed śmiercią Edwarda Wyznawcy. Zachowane fragmenty znajdują się w tzw. kaplicy Pyxu i w Ciemnym Krużganku. Prochy Edwarda Wyznawcy złożono w opactwie, po jego kanonizacji. Od czasów Wilhelma Zdobywcy, wszycy władcy angielscy koronowali się w Westminsterze. Wyjątki to Edward V, zamordowany w Tower i Edward VIII, który abdykował przed koronacją w 1936 r. Tu również odbywają się śluby przestawicieli rodziny królewskiej, wyjątkiem był ślub księcia Karola i Diany w 1981 roku, zawarty w katedrze św. Pawła. Dzisiejsza budowla wzniesiona została w 1245 roku w stylu wczesnego gotyku, jako miejsce związane z kultem Edwarda. Przebudowywanie i rozbudowa świątyni trwała przez kilka wieków. Jeszcze w XVIII i XIX wieku dokonano zmian, w 1740 r. uczeń Wrena, N. Hawksmoor, dobudował dwie wieże, a północny transept przebudował w 1884 r. sir G.G. Scott. W XIII wieku powstał chór, zamknięty pięciobocznie, z obejściem, do którego przylega pięć kaplic i trójnawowy transept z piękną fasadą północną, utrzymaną w stylu francuskiej architektury gotyckiej. Budowa części nawowej tej wielkiej bazyliki ciągnęłą się do XV wieku. W XVI wieku wyburzono środkową kaplicę w chórze i dobudowano kaplicę Henryka VII, w pięknym stylu Tudorów. Zwraca tu uwagę piękne sklepienie wachlarzowe oraz duże rozmiary (26 na 39 metrów) – jest to właściwie bazylika dostawiona do chóru kościoła, z wieńcem pięciu kaplic od wschodu. Główną część zajmuje grobowiec Henryka VII i jego żony Elżbiety z Yorku. Na tyłach tej kaplicy znajduje się mała kapliczka Królewskich Sił Zbrojnych (RAF) z witrażem Bitwy o Anglię (projekt H. Eastona). W witraż wkomponowano 63 odznaki dywizjonów broniących Anglii w 1940 r.; polskie dywizjony symbolizują białe orły. Kościół opactwa Westminster, odznacza się imponującymi rozmiarami i wyjątkowymi w Anglii proporcjami. Żaden z kościołów angielskich nie jest tak wysoki. Nawa główna jest trzykrotnie wyższa od szerokości. Długość świątyni to 156 metrów, a szerokość – 22 metry. Po skasowaniu opactwa benedyktynów, w czasie reformacji, kościół został ustanowiony kolegiatą, a dziekan kościoła podlega bezpośrednio głowie Kościoła anglikańskiego, czyli obecnie królowej Elżbiecie II. Kościół ten jest jak gdyby panteonem: chór i nawy boczne świątyni, prawie w całości, zapełniają grobowce członków rodziny królewskiej i wybitnych Anglików. Tu znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza (pochowano tam w 1920 r. nieznanego żołnierza poległego nad Sommą), grobowce wielu władców – w tym obu córek Henryka VIII – Marii Tudor i Elżbiety I oraz takich osobistości, jak Karola Darwina. Znajdują się tam również posągi ku czci wybitnych premierów; Pitta Starszego i Młodszego, Palmerstona, Disraeli’ego, Gladstone’a oraz słynnego wynalazcy Jamesa Watta i pocztmistrza Rowlanda Hilla, który jako pierwszy wprowadził do użytku znaczki pocztowe. Zobaczymy tam również płytę ku czci Winstona Churchilla. Chętnie odwiedzany jest tzw. Zakątek Poetów w południowej części transeptu Opactwa – pomniki i tablice pamiątkowe poświęcono m.in. Byronowi, Szekspirowi, Scottowi, siostrom Bronte, Shelleyowi, Browningowi, Dickensowi. Pod posadzką znajduje się grób Kipplinga. Broad Sanctuary. SW1. Westminster Abbey Wstęp: dorośli – 6,00 L, dzieci 11 – 16 lat 4,00 L, młodsze – wstęp wolny. Zwiedzanie: poniedziałek – pią-tek 930 – 1545, sobota 930 – 1345, zamknięte w niedziele. Metro: St. James’s Park. Parlament (Houses of Parliament) – Parlament angielski ma najdłuższą tradycję historyczną i jest symbolem demokracji. Obecne gmachy parlamentu rozciągają się od Parliament Street i St. Margaret Street do Tamizy. Zostały zbudowane w latach 1840–52 przez sir Charlesa Barry’ego i Augustusa Pusina, ostateczne zakończenie budowy nastąpiło w 1868 roku. Budowa nowego gmachu była konieczna, ponieważ stara siedziba spłonęla w 1834 roku, ocalał jedynie Westminster Hall i krypta św. Stefana. Po pożarze rozpisano konkurs na projekt nowego gmachu, zastrzegając, że może on być wybudowany wyłącznie w stylu elżbietańskim lub gotyckim, te style były bowiem uważane za angielskie. Najbardziej znaną wieżą parlamentu jest Wieża Zegarowa (Clock Tower), wysoka na 97 metrów, ze słynnym dzwonem – Big Benem. W Wieży Wiktorii znajduje się archiwum parlamentu, z kilkoma milionami dokumentów. Nad tą wieżą w czasie sesji parlamentu powiewa brytyjska flaga. Cały zespół budynków Nowego Pałacu Westminsterskiego ma 1100 sal i pokojów, 11 dziedzińców, 100 klatek schodowych i 3 km korytarzy. Parlament Westminster, SW1. Stacja metra: Westminster. Westminster Hall – ocalała część Pałacu Westminsterskiego, który spłonął w 1834 roku. Stanowi część gmachów Parlamentu. Budowę Westminster Hall rozpoczął Wilhelm Zdobywca, a zakończył Ryszard II w końcu XIV wieku. Do 1882 roku mieścił się tu Sąd Najwyższy, odbywały się tam słynne procesy, m.in króla Karola I Stuarta, skazanego na śmierć w 1649 roku, oraz znanego humanisty Tomasza More’a.